De burka als symbool

 

flags hanging on roof during daytime
De joodse vlag als symbool.          Foto: Cole Keister

Symbolen zijn overal om ons heen. De drager van een symbool wil iets laten zien, of een verbondenheid tonen. Maar wat betekenen symbolen eigenlijk? En nog belangrijker om uit te zoeken: wat is de betekenis en de kracht van symbolen voor individuen en groepen mensen?

brown crucifix wall decor
Het kruis als christelijk symbool. Foto: Matthieu Pétel

Een symbool heeft taalkundig gezien meerdere definities. De bekende symbolen zullen voor docenten levensbeschouwing niet vreemd zijn, en voor de meeste studenten eveneens niet. Toch gaan symbolen verder dan dat. In deze les komen leerlingen erachter dat symbolen niet slechts plaatjes zijn, maar dat er een diepere betekenis aan ten grondslag ligt.

two women standing near curb during daytime
De vlag van de pride, die tolerantie symboliseert. Foto: Mercedes Mehling
man in blue shirt
Tatoeages en sieraden die symbolen uitdragen. Foto: Chris Blonk

Leerlingen gaan aan de slag met de kracht van symbolen, die naast herkenbaarheid nog veel meer gemeenschappelijkheden dragen. Bijvoorbeeld wat een symbool doet voor een groep mensen, of hoe het de identiteit van iemand kan definiëren. Bij het woord symbool wordt dan vaak gedacht aan het christelijke kruis of aan de islamitische maan en de ster. Door een actualiteit te analyseren komen leerlingen erachter dat symbolen niet altijd voor de hand liggend zijn, maar de betekenis ervan wel de ondertoon voert. Voorbeelden hiervan zijn klederdracht en tatoeages.

Een ander voorbeeld komt uit het boek ‘De vliegeraar’ van Khaled Hosseini. De hoofdrolspeler Amir heeft Afghanistan moeten ontvluchten voor de oorlog. In zijn thuisland was hij een fervent liefhebber van vliegeren. Op het einde van het boek, wanneer Amir al lang in de Verenigde Staten woont, komt hij opnieuw in contact met het vliegeren: “Toen knipperde ik even en een ogenblik lang werden de handen die de spoel vasthielden de eeltige handen met de gescheurde nagels van een jongen met een hazenlip. Ik hoorde ergens een kraai krassen en ik keek op. Het park glinsterde van sneeuw die zo vers, zo oogverblindend wit was dat mijn ogen ervan gingen branden. Hij daalde geluidloos van de takken van in het wit geklede bomen. Ik rook ineens koolraap-qoerma. Gedroogde moerbeien. Zure sinaasappelen. Zaagsel en walnoten. De gedempte rust, de rust van de sneeuw, was oorverdovend. Toen van verre, van de overkant van de stilte, een man die ons naar huis riep, de stem van een man die sleepte met zijn rechterbeen.” In dit voorbeeld is het duidelijk wat er gebeurt. Amir vindt in het vliegeren een sterke associatie met zijn jeugd, terug naar Kabul. Hij waant zich niet langer in de Verenigde Staten. Het vliegeren is hier een symboolhandeling geworden, waarbij de vlieger zelf ook een symbool is: het verwijst terug naar zijn jeugd. Een andere vorm van symboliek en betekenis die bij de leerlingen zelf wellicht ook associaties oproept.

Associaties met vertrouwde dingen vinden ook hun wortels in de cultuur waarin je bent opgegroeid. Klederdracht is hier een belangrijk voorbeeld van. De burka is een religieus kledingstuk waar in de westerse wereld al jaren veel ophef over heerst. Onlangs is op openbare plekken het burka verbod ingegaan, een veelbesproken actualiteit. De een ziet de burka als een belemmerend kledingstuk, voor de ander is het een betekenisvol symbool. Een stof waarmee iemand zijn gezicht bedekt, of een stuk identiteit wat jarenlange geschiedenis en symboliek met zich meedraagt. Aan de hand van het onderstaande filmpje gaan leerlingen in deze les uitzoeken hoe het zit met de verschillende perspectieven die geworpen kunnen worden op het burka verbod. Zij gaan in groepsverband aan de slag met deze verschillende meningen en komen er zo achter wat een symbool nog meer kan zijn dan bijvoorbeeld een kruis of een vlag. Zo wordt er tijdens deze les aandacht geschonken aan de volgende skills: interpreteren, aandachtig luisteren, samenvatten, inleven in een ander en de diepere betekenis van de symboliek leren kennen.

 

lesplanformulier symbolen