Siddhartha Gautama, Boeddha en de bijbehorende beeldencultuur

Siddhartha Gautama सिद्धार्थ गौतम, of beter bekend als de Boeddha. De lessen van deze Boeddha verspreidt zich al eeuwen lang over Azië en de laatste decennia ook steeds meer over de westerse wereld. Alleen in Nederland al zal je op de gekste plekjes Boeddhabeeldjes en afbeeldingen tegenkomen. Voor het boeddhisme geldt een vergelijkbaar verhaal. Sinds het ontstaan van het boeddhisme (Siddhartha leefde van ongeveer 450 BCE tot aan 370 BCE)  verspreid het zich over Azië en sinds de jaren 60 laat het ook in de westerse samenleving erg veel invloeden achter. Maar er zijn door deze optimistische blik naar deze voor velen mysterieuze oosterse religie ook veel misvattingen ontstaan over het boeddhisme. In het onderstaande filmpje door Paul van der Velde noemt hij een aantal van deze misvattingen op. Hij noemt bijvoorbeeld de variatie waarin mensen over de Boeddha spreken, hoe het boeddhisme wel zeker dogmatische regels heeft en zich niet enkel afweert van geweld maar er ook aan deelgenomen heeft.

In deze lesinput zal ik focussen op de persoon achter het boeddhisme, namelijk Siddhartha Gautama, oftewel de Boeddha.

 

Het levensverhaal

Jeugd

Siddhartha Gautama werd geboren als prins, zijn vader was leider van een gebied in het zuiden van Nepal. Nadat zijn moeder, Maya (Māyādevī) मायादेवी, voor 10 maanden zwanger was geweest werd de kleine Siddhartha geboren. Hij kwam ter aarde en kon al lopen en praten. Na zijn geboorte wees hij met een hand naar de lucht en een naar de aarde. Vervolgens zette Siddhartha zeven stappen en uit elke stap die hij zette groeide een witte Lotus uit de grond. Hij groeide op in het paleis, met grote muren eromheen. Siddhartha’s vader bepaalde wie er binnen kwam, en wie hem zou onderwijzen. Siddhartha had geen kennis van de buitenwereld op dat wat hij van zijn vader en diens docenten leerde na. En zo begint op 29 jarige leeftijd zijn spirituele zoektocht.

  Foto geüpload door: Bhikkhu Samahita

Spirituele zoektocht

Siddhartha ging meer en meer over het leven nadenken en besloot dat hij wilde zien hoe het leven er buiten de paleismuren uit ziet. En zo verliet hij ’s nachts met zijn bediende het paleis. In zijn wagen, bestuurd door zijn bediende (Channa, छन्न) reden ze door de aanliggende stad. Dit is waar hij de vier ontmoetingen heeft die zijn leven zullen veranderen. Eerst ziet hij een oude man, en zijn bediende legt uit dat we allemaal oud en zwak zullen worden. Vervolgens ziet Siddhartha een zieke man, en zijn bediende zegt hem dat wij allemaal ziek worden. Daarna ziet hij een lijk, wederom schrikt Siddhartha en wederom legt zijn bediende aan hem uit dat ook wij allemaal dood gaan. Dit is nieuw voor de prins, hij had nog nooit oude, zieke of dode mensen gezien. En had dus nooit gerealiseerd dat wij allemaal oud en ziek worden en uiteindelijk dood gaan. Siddhartha wist niet van dit lijden van de mens af en schrok zich te pletter. Zijn bediende reed verder met de geshockeerde Siddhartha bij zich. En toen kwamen ze een monnik tegen en wederom vroeg de prins wat voor persoon dit was. De bediende legde uit dat het een ascetische monnik was. De monnik was kalm, beheerst, maar vooral leek die zich niet te bekommeren over al het lijden dat zich afspeelde om hem heen.De bediende vertelde dat deze monnik vrijwillig al zijn bezittingen had opgegeven en een simpel leven leidde, gericht op spirituele ontwikkeling.

Foto door: Richard van Wijngaarden

Kort daarna verliet Siddhartha zijn ouderlijk huis, waar hij zijn vrouw en kind achterliet, op zoek naar verlichting, op zoek naar het einde van het lijden.

Ook kan je voor de lesinput over de vier ontmoetingen (gemaakt door Alex) op deze  link klikken.

Verlichting

Siddhartha begon zijn spirituele zoektocht door bij grote leraren te studeren. Hij begon ascetisch te leven, hij werd erg mager maar leerde erg snel. Hij leefde ver van de samenleving en at zo weinig dat hij bijna overleed. Na een aantal jaar van studeren en zichzelf kwellen met extreem weinig eten realiseerde hem dat deze extreme vorm van ascese niet het goede pad was. Hij realiseerde zich dat hij een middenweg moest nemen tussen sensueel plezier en zichzelf pijnigen. Hij besloot te gaan mediteren onder een bodhiboom. Hij besloot hier te blijven mediteren totdat hij verlichting had bereikt of zou sterven. Zo mediteerde hij voor 49 dagen onder de bodhiboom, en na 49 dagen bereikte hij verlichting. Er zijn verhalen over hoe dieren uit respect hem zijn gaan beschermen, zo zouden bijvoorbeeld slakken op zijn hoofd zijn gaan zitten. Zoveel slakken dat ze zijn hele schedel bedekten en zijn hoofd niet meer geraakt zou worden door regen. Ondertussen werd Siddhartha op spirituele wijze getart door twijfel, pret, trots, lust, genot en dorst. Maar door dit alles heen heeft Siddhartha diens verlichting bereikt. Vanaf dat moment was hij Siddhartha Gautama, de Boeddha. Hij was toen 35 jaar.

Foto door: Mattia Faloretti

Leraar

Voor de volgende 45 jaar van zijn leven zou de boeddha rondreizen en meer en meer volgers krijgen. Overal waar hij komt leert hij mensen over zijn verlichting en spreekt over de vier edele waarheden die hij te weten is gekomen. Deze vier waarheden gaan als volgt:

  • Het leven is lijden.
  • Het lijden wordt veroorzaakt door begeerte.
  • Lijden stopt als begeerte stopt.
  • Begeerte zal stoppen door het achtvoudige pad.

Hij reisde rond, sprak mensen toe en ging met mensen in debat. Hij verspreidde wat hij geleerd had en startte de eerste boeddhistische gemeenschappen/monastieke orde op (de Sangha). Uiteindelijk stierf Siddhartha op 80-jarige leeftijd. Zijn volgelingen bleven zijn toespraken reciteren.

Wil je het verhaal van Siddhartha nog een keer verteld horen dan kan je het onderstaande filmpje ook eens luisteren. Ook kan ik het boek Siddhartha van Hermann Hesse aanraden. Een erg goede vertelling van het verhaal van Siddhartha waar ook veel van de lessen in genoemd zijn.

 

beeldencultuur

De beelden van Boeddha zijn erg bekend. Maar, probeer je eens in te beelden hoe deze beelden eruit zien, en waarschijnlijk komen er twee verschillende beelden bij je op. Een van een gezette, breed lachende man die op zijn zij leunt, grote oorlellen heeft en vaak een schaaltje eten vast houdt. De ander, van een slanke man in een monniken gewaad in kleermakerszit. Vaak met een stip op zijn hoofd én op zijn hoofd een bedekking van slakkenhuisjes (dit zijn de slakken die Siddhartha beschermde tijdens zijn verlichting). Beide deze beeldjes worden op allerlei manieren gebruikt in Nederland. Veel Oosterse restaurants bekleden hun zaak ermee, mensen zetten ze ook regelmatig in hun tuin (ze zijn dan ook vaak te koop bij het tuincentrum) of woonkamer (regelmatig als souvenir die ze van familieleden hebben gekregen). Hierover spreek Paul van der Velde ook in het volgende NRC artikel en in diens boek: De Boeddha in het tuincentrum.

Foto door: Mark Daynes

En dan het verschil tussen de ‘dunne’ en de ‘dikke’ Boeddha.

De ‘dikke’ is een Chinese monnik genaamd Budai. Deze leefde eeuwen later in China en werd daar al snel een populair. Vandaar dat zijn afbeeldingen zich snel door China verspreidde. De ‘dunne’ Boeddha daarentegen is de door ons bekende Siddharta, meestal afgebeeld ter tijde van diens verlichting. Het onderstaande filmpje legt dit verschil ook leuk uit.

handigheidjes

Iets anders waar ik tegen aanliep tijdens het maken van deze lesinput was de volgende podcast van het populaire: Stuff You Should Know (13 min)

Ook raad ik graag nogmaals het boek: Siddhartha, van Hermann Hesse. Dit boek is niet alleen een aanrader binnen deze context. Maar ook als literatuur betreffende zelfreflectie en oosterse filosofie.

lesideeën

– De leerlingen kinnen een stripverhaal maken van een deel van het leven van Siddartha. Als ze dit in groepjes doen heb je dan na de opdracht een stripverhaal over diens geboorte/jeugd, een van de vier ontmoetingen, een van zijn verlichting en een van zijn tijd als leraar.

– De leerlingen afbeeldingen geven (via powerpoint (uitprinten als handout)) en ze hun aantekeningen naast de afbeeldingen laten maken.

Lesformulier over Siddhartha Gautama als Boeddha en de beeldencultuur die eromheen bestaan is.