Bagavad Gita: een innerlijke strijd je plicht te vervullen

De strijd
De Bagavad Gita is een onderdeel van het religieuze en filosofische boek Mahabharata. In de Bagavad Gita vindt een dialoog plaats tussen Krishna en Arjuna. Arjuna is een prins die op het punt staat deel te nemen aan een grote veldslag. De veldslag draait om het terugwinnen van een stuk land. Dit land is Arjuna verloren toen hij in een dobbelspel bedrogen werd door zijn broers. Het probleem ligt hem dan ook daarin: Arjuna moet ten strijde trekken tegen zijn eigen familie. Met de ene helft van zijn familie staat hij tegenover de andere helft.

Krishna spreekt Arjuna toe op het slagveld

Op een zeker moment wil Arjuna niet vechten, hij weigert. Krishna, de incarnatie van de God Vishnoe, weet Arjuna te overtuigen om tóch te gaan vechten. We zien hier een bekend Indo-Europees concept naar voren komen: de innerlijke strijd. Krishna wijst Arjuna op de plicht die hij heeft als krijger en dat hij móet vechten. Krishna geeft Arjuna daarom een instructie over het belang van zijn plicht, maar ook een uitleg over Zijn wezen. Arjuna vraagt daarop aan Krishna om zijn ware gedaante te onthullen. Wanneer Krishna dit doet, vindt er een definitieve, permanente verandering plaats in Arjuna. Arjuna ziet hier Vishnoe en komt daarmee in aanraking met de eeuwige, hoogste waarheid.

Wanneer dit gebeurt, trekt Arjuna kalm, met innerlijke rust, ten strijde. Hij blijft na een bloedige veldslag over met zowel Krishna als zijn broers. Dit luidt een nieuw tijdperk in:  het Kali Yuga. Dit tijdperk staat ook wel bekend als de eindtijd.

Aansluiting bij de belevingswereld van de leerlingen
Dit verhaal heeft als zijn essentie de eeuwige strijd die gevoerd moet worden. Maar, deze strijd is verbonden aan een plicht. Voor de leerlingen kan dit verhaal oppervlakkig worden uitgelegd als het vervullen van een plicht of iets waarvan je weet dat je het eigenlijk móet doen. De les staat daarom in het thema van hoe je jezelf ertoe kan zetten dingen te doen die je eigenlijk niet wil doen, maar wel moet doen.

Zelfcontrole en handelen op reine intuïtie
De strijd die Arjuna levert is een strijd in zichzelf, om de controle over zichzelf. Arjuna moet zichzelf onder controle krijgen en het pad van de actie kiezen. Dit is te lezen in het volgende stuk van de Bagavad Gita, waar Krishna Arjuna onderwijst (p. 48):

‘7. Hij die is toegewijd aan het pad van de actie, wiens geest puur is, die zichzelf heeft overwonnen, die zijn zintuigen beteugeld heeft en realiseert dat zijn Zelf als het Zelf is in alle wezens, hoewel handelend, is onbevlekt.’

Controle over het zelf is van groot belang. Je niet laten leiden door begeertes, je niet vastklampen aan begeertes; het kunnen loslaten en kunnen handelen op basis van een onbevlekte intuïtie.

Krishna onderwijst daarom Arjuna en legt hem verschillende vormen van meditatie uit. Arjuna is namelijk nog steeds niet rustig, ondanks de heldere uitleg van Krishna. Arjuna bereikt zijn kantelpunt door middel van deze meditatie en de lessen van Krishna. Het is daarom lastig uit te leggen waar Arjuna’s kantelpunt ligt zonder de boodschap van de Bagavad Gita te kort te doen.

De les
De verlichting bereiken door middel van meditatie is waarschijnlijk een te grote kluif voor leerlingen op de middelbare school, maar we hebben Jordan Peterson. Hij gaat mensen niet tot de verlichting brengen, maar heeft een paar mooie lessen in zijn boek 12 regels voor het leven. Een van die lessen richt zich op het halen van een doel in je leven door je te richten op de richting van je doel, in plaats van eindeloos te zoeken naar een concreet doel om voor te leven. De les is in de vorm van een praktische en haalbare opdracht. De Bagavad Gita kan op deze manier worden uitgelegd omdat de psychologische benadering van de opdracht van Peterson toegankelijk is voor leerlingen, maar ze wel de ervaring geeft ergens daadwerkelijk voor te gaan. Het sluit daarom aan bij de Bagavad Gita, al dan niet als opstapje.

Opdracht
De opdracht is een variant op de opdracht van Peterson. De leerlingen gaan in het begin van de les brainstormen en bedenken voor zichzelf wat zij moeilijk vinden om te doen, terwijl ze het eigenlijk wel moeten doen. Dit kan variëren van kleine dingen zoals huiswerk maken tot sporten en werken, maar ook omgaan met vervelende dingen in het leven. De manier waarop ze dit gaan doen is door voor henzelf de volgende vragen te beantwoorden:

1. Wat is de beste uitkomst over 2 jaar als het mij lukt dit te doen?
2. Geef een cijfer van 1 tot 10 aan de situatie waarbij 1 het slechtste en 10 het beste is.

3. Wat is de ergste uitkomst over 2 jaar als het mij niet lukt dit te doen?
4. Geef een cijfer van 1 tot 10 aan de situatie waarbij 1 het slechtste en 10 het beste is.

Vergelijk antwoorden 1 en 2 met antwoorden 3 en 4.

5. Wanneer kan ik mezelf ertoe zetten het wel te doen?
6. Wat weerhoudt me ervan dit niet te doen?

7. Wat kan ik zelf doen om mijn doel te behalen?
8. Wat ga ik de komende 2 weken doen om ervoor te zorgen dat het me lukt?

9. Hoe zorg ik ervoor dat ik na de 2 weken volhoud wat ik wil doen?
10. Wie kan ik om advies vragen als het niet lukt?

11. Maak een verhaal dat lijkt op het verhaal van de Bagavid Gita waarin jij je eigen situatie vertelt. Krishna is hier het wijze en slimme deel van jezelf. Krishna kent jou door en door en weet beter dan iedereen hoe jij in elkaar zit. JIj moet in dit verhaal als Krishna advies geven dat jou gaat helpen je doel te halen. Laat ook zien wat het kantelpunt is waardoor je besluit wél te doen wat je moet doen, en zo je zwakheden overwint.

Lesplanformulier Bagavad Gita