Media en informatie

Media en informatie
De media is er om ons te informeren, het is een informatievoorziening. Alleen is die media niet altijd even genuanceerd. Sterker nog, soms is het ware misleiding. Met name op sociale media zien leerlingen vaak nieuwsberichten die ze klakkeloos overnemen zonder te kijken naar de bron  of überhaupt het artikel te lezen. Een snelle blik naar de titel is vaak al genoeg. Advertenties spelen hierbij ook een rol, omdat pagina’s vaak veel ‘clicks’ proberen teweeg te brengen zodat ze betaald worden voor de advertenties op hun site. Zogenaamd nepnieuws is op alle lagen te vinden, van sociale media tot grote nieuwszenders. Voor leerlingen is het belangrijk om kritisch te zijn tegenover deze informatiestromen, omdat ze niet altijd een realistisch beeld geven van de werkelijkheid.

Clickbait
Wanneer een artikel een ongebruikelijke titel heeft, moet je waken voor wat men ‘clickbait’ noemt. Dit zijn artikels met titels die je aandacht opzichtig en actief proberen te trekken. Voorbeelden zijn “Man laat zijn hond uit, je raadt nooit wat er daarna gebeurd!”.
Het nieuws op deze sites is vaak van sensationele aard en wordt gebruikt als lokaas voor advertenties.

Spelling en brongebruik
Een andere, goede indicator van nepnieuws is een incorrecte spelling en vaag of geen brongebruik. Je kunt dit makkelijk testen door het onderwerp van het artikel dat je leest op te zoeken via een zoekmachine. Wanneer je het desbetreffende nieuwsbericht nergens anders kan vinden is dat vreemd, omdat je het nieuwsbericht nergens anders kun bevestigen. Het kan echter ook betekenen dat de bronnen nog niet bevestigd zijn door andere nieuwsuitgevers als het bericht recent is.
Bronnen in het artikel zijn tevens de beste indicator. Staat er een bron? Worden er namen genoemd? Wanneer een artikel anonieme bronnen vermeld, weet je niet of het betrouwbaar is. Je weet namelijk niet wie die anonieme bron is, of de bron betrouwbaar is of dat hij überhaupt wel bestaat!

Ondersteunen van de conclusies 
Waar je nog meer op moet letten is of de bron de conclusies in het artikel ondersteunt. Het kan zijn dat de informatie die je leest niet door de bron wordt ondersteunt, maar dat het artikel een creatief product van de auteur is, waar onlogische conclusies in staan.

Bron afbeelding

Perspectief

De manier waarop foto’s en video’s worden gemaakt of de kant die je hoort van een verhaal hebben veel invloed op hoe je iets opvat. Wanneer twee partijen een conflict hebben zullen ze beiden een ander verhaal vertellen. Dit werkt ook zo met nieuws. Je culture achtergrond speelt daarbij een grote rol, omdat dat beïnvloedt hoe je dingen ziet. We focussen ons daarom op hele andere normen en waarden dan mensen uit andere werelddelen.

Videofragment van een Russische separatist die een knuffel omhoog houdt bij de restanten van de MH-17. De foto werd verspreid met de vermelding dat de man de knuffel als trofee omhoog hield. In de video spreekt de man echter zijn ongenoegen uit over de daders met wat ze hebben gedaan en slaat hij achteraf een kruis.

Knip en plakwerk
Iets anders om op te letten bij nepnieuws is simpel knip en plakwerk. Foto’s en video’s kunnen zo worden bewerkt dat ze een valse werkelijkheid schetsen. Om dit te controleren kun je de foto’s en video’s elders opzoeken en vergelijken.

Sensatie
Sommige onderwerpen worden groter gemaakt dan ze zijn. De media speelt hier een grote rol in wanneer zij dit soort thema’s uitlicht. Een kleine groep, bijna niet-significant, heeft bijvoorbeeld een mening over iets. Normaal zou dit een kleine groep mensen blijven met een afwijkende mening van de rest. Media maken hier vaak gebruik van – met name als de mening controversieel is – om sensatie te creëren. Door de emoties die vrijkomen en de dingen die mensen over deze groep te zeggen hebben, stijgen de kijkcijfers en de ‘clicks’. Dat betekent meer inkomsten voor de uitgevers omdat meer mensen de advertenties op hun site zien.

Nepnieuws herkennen met de klas
In het Lesplanformulier-Media-en-informatie-1 staat een lesplan dat bedoelt is om leerlingen te helpen bij het beoordelen van informatie.