Ganesha

Ganesha, गणेश, is een van de meest aanbeden goden in het hindoe pantheon. Vandaag de dag zal je Ganesha op tal van plekken terug zien komen. In Nederland zijn  veel sleutelhangers, beeldjes en prenten in gekleurde lijstjes te vinden waar Ganesha afgebeeld staat. Het voornaamste waar hij bekend staat is zijn kracht om obstakels in mensen hun pad te kunnen verwijderen. Zo brengt Ganesha geluk.

Achtergrond

De moeder van Ganesha heet Parvati, en was de vrouw van Shiva, een van de drie belangrijkste goden binnen het  hindoeïsme. Parvati maakte met klei een jongetje, dit jongetje was zo mooi en schattig dat zij besloot er leven aan te schenken, dit jongetje is Ganesha. Zijn moeder zat onder de klei en ging daarom een bad nemen. Zij vertelde aan Ganesha dat hij de poort moest bewaken, omdat haar man, Shiva, weg van huis was om te jagen. En de kleine Ganesha mocht geen enkele vreemdeling binnen laten.

Toen Ganesha alleen bij de poort stond kwam er een grote bewapende man naar hem toe. Ganesha weigerde deze man binnen te laten. De man werd boos, zei dat hij de grote Shiva was en dat niemand in zijn weg zou staan, en besloot het jongetje in zijn woede te onthoofden. Parvati hoorde de commotie die buiten gaande was en haastte zich er naartoe. Zij werd boos op Shiva, hoe kon hij haar zojuist gecreeerde kind onthoofden. Shiva moest dit rechtzetten. Daarvoor ging Shiva terug het bos is en kwam terug met het hoofd van een olifant. Dit hoofd zette hij op het lichaam van de kleine Ganesha, en zo is Ganesha aan zijn olifantenhoofd gekomen. Ook was Shiva trots op Ganesha, voor het opvolgen van Parvati’s ordes. Daarom schonk Shiva speciale krachten aan Ganesha.

In het onderstaande filmpje wordt het verhaal ook verteld.

Symbolisme

Zoals de meeste populaire goden uit het hindoeïstische pantheon zitten de beelden die wij van Ganesha kennen bomvol met symbolisme. Een van de manieren waarop dit symbolisme wordt ingevuld staat hieronder. Maar er zijn veel varianten op de betekenis achter deze symbolen. Ganesha staat er bijvoorbeeld om bekend dat een beeldje van Ganesha vaak meegegeven wordt aan het begin van een nieuwe reis, of een nieuw avontuur. Dit komt omdat Ganesha er om bekend staat dat hij obstakels op het pad van degene die hem draagt zou beschermen. Dit heeft minder en minder te maken met hoe Ganesha uit de oude verhalen, die uiteindelijk in de meltpot met de naam het hindoeïsme terecht kwam. Het heeft namelijk steeds meer te maken met bij bijgeloof en valt al snel tussen andere geluksbrengers die in de westerse samenleving gebruikt worden.

Foto door: Omved Therapies

Hindoe pantheon

Het hindoe pantheon is een van de grootste, meest uitgebreide pantheon die bij ons bekend is. De kern van het hindoe pantheon ligt in de Brahman dit is het goddelijke dat in alles zit, het is de energie in alles wat wij kennen. De Brahman wordt wel eens vergeleken met elektriciteit. Je kan elektriciteit niet zien in de apparaten die het gebruiken, maar wel de effecten ervan. En zo ook bij Brahman. Wanneer er over Brahman gesproken wordt zeggen veel kenners van het hindoeïsme meestal ook dat het hindoeïsme niet polytheïstisch is, Brahman zou namelijk het enige goddelijke zijn. Binnen deze vorm van spreken zou het hindoeïsme een pantheïstische godsdienst zijn.

Verbonden met de Brahman is de Atman. De Atman is de ziel van de mens (of dieren) en wordt vaak vergeleken met een vlammetje dat door de Brahman in leven gehouden wordt. Alles in deze wereld wordt gezien als sacraal van oorsprong, dus ook de mens. In zijn diepste innerlijk is de mens van oorsprong Atman.

Binnen dit pantheon worden de karakters echter wel als goden beschreven. En

van deze goden zijn de belangrijkste overleveringen hun verhalen. Binnen dit pantheon zijn er drie goden die het belangrijkst zijn, deze worden ook wel de Trimurti genoemd. Dit zijn Brahma ब्रह्मा de generator/schepper, Vishnoe विष्णु de onderhoudende/beschermende en Shiva शिव de destructor/vernietiger.

Deze drie ‘goden’, of aspecten van het goddelijke zijn het krachtigste binnen het pantheon. Deze Trimurti zijn manifestaties van de Brahman en komen in veel hindoeïstische ver

halen terug. Ze vervullen verschillende rollen en deze drie karakters staan verbonden met bijna alle andere personages binnen het hindoeïstische pantheon.

Foto door: Dolls of India

Gelukssymbolen

Tegenwoordig worden er veel beeldjes van Ganesha verspreid over westerlijke huishoudens. Hierbij moet ik ook toegeven dat ik er bij mij thuis ook al drie kan vinden. Maar voor ons, hier in Nederland is Ganesha dus een gelukssymbool geworden. Het is iets dat reizigers vanuit India of Zuidoost Azië mee terugnemen als souvenirs, of juist door ouders en familieleden aan jonge reizigers meegegeven wordt als die aan een nieuw avontuur beginnen. En zo past een beeldje van Ganesha steeds meer binnen ons bekende rijtje van geluksbrengers, samen met het klavertjevierkonijnen voeten of hoefijzers.

lesideeën

Spel: zoveel mogelijk van Ganesha’s symbolen raden/herkennen.

Lesformulier voor een les over Ganesha, diens achtergrond, symbolisme en in het verband met andere meer bekende geluksbrengers.