Moderne rituelen en tradities

De kracht van rituelen

Rituelen zijn belangrijk in een mensenleven. Dat is iets wat iedereen kan onderschrijven; atheïst , agnost en gelovige. Ger Groot omschrijft in dit ( 2012) artikel in NRC het als volgt : Dankzij de voltrekking van het ritueel krijgt een onverschillig universum de gestalte van een bewoonbare wereld.  Hij vervolgd  met het idee dat in onze moderne tijd de ideeën niet langer boven de materie staan. De materie is de hoogste, onze werkelijkheid en rituelen vinden binnen onze werkelijkheid een belangrijke functie.Rituelen ordenen die alledaagse werkelijkheid. Op deze wijze kun je vanuit psychologisch perspectief rituelen als zinvol uitleggen. Op deze website staat duidelijk uitgelegd waarom rituelen zinvol zijn. Dit essay legt uitvoerig uit wat rituelen en tradities zijn met daarbij de geschiedenis van de ontwikkeling.

Cayla1

Leerlingen kunnen zonder moeite alledaagse rituelen opsommen; elke ochtend een boterham met hagelslag ,  de schoenen op een vaste plek, elke zaterdag patat, elke jaar familieweekend naar een vakantiepark etc. Dit is interessant om om over te spreken met elkaar, maar vraagt wel een veilige omgeving. Het kan spannend voor een leerling zijn om deze persoonlijke rituelen met de klas te delen.

Tradities en maatschappelijke identiteit

Tradities zijn terugkerende rituelen die de identiteit van een bepaalde groep bepalen en benadrukken. Rituelen en tradities zijn van alle tijden en hoewel traditie een klank bij zich draagt van dogma en onwrikbaarheid  is het fascinerend om te ontdekken dat rituelen en tradities dynamisch zijn.

Katholiek Nieuwsblad week 46 2018

Een duidelijk voorbeeld daarvan is het sinterklaasfeest. Dit feest ontwikkeld zich met de tijdsgeest binnen onze samenleving mee. Godfried Bomans omschreef dat treffend in één van zijn verhalen Het geloof in Sinterklaas. Hij omschrijft hoe Sinterklaas in 1966 in Harlingen aankwam en bij aankomst de zak de golven insmeet, als teken dat Sinterklaas niet meer komt om te straffen. Deze actie laat treffend de ontwikkeling van het theologisch denken zien, aldus Bomans. Een uitwerking daarvan en de eerdere inzet van witte pieten ( in de jaren ’60!) is hier te vinden

Kritiek

Anton de Wit wil op kritische wijze de kracht van rituelen en de betekenis daarvan uitleggen naar aanleiding van een korte strip van Calvin en Hobbes. Hij vergelijkt moderne ritualiteit met oude kloosterrituelen van de maaltijd. Het stripje is goed te gebruiken in de les. In het kort zijn moderne en alledaagse rituelen te vinden via deze site.

Ook in de politiek zijn rituelen een punt van discussie. in 2016 vindt er een woorden( of waarden?) wisseling plaats tussen D66 en de Christelijke partijen over plaats van Christelijke tradities in de samenleving: In het AD.

In dit  dit artikel van Vrij Nederland worden rituelen in verband gebracht met de conditionerings-experimenten van Skinner en vindt de schrijfster tradities waardeloos.

Zelf rituelen ontwikkelen

Op de website van J/M voor ( jonge) ouders is een artikel ( 2018) geplaatst over hoe je zelf als ouder rituelen en tradities kan ontwikkelen binnen je eigen gezin. Men heeft blijkbaar het idee aanvaard dat rites ordenen, rust geven  aan kinderen en dat tradities iets geven om naar uit te kijken. Ook buiten je gezin om is er de tendens om je leven bewust te ordenen rond of binnen rituelen. In dit Engelstalig artikel voor jonge en bewuste mensen wordt uitgelegd. Dit fenomeen is interessant en bruikbaar in de les. Zie daarvoor het lesplan wat ik hier onderaan invoeg.

Tradities van de wereld

Pawan Sharma

Tradities zijn dus dynamisch en van alle tijden. Daarnaast zijn ze ook een wereldwijd fenomeen. Via deze link kom je bij een leuke opsomming van vreemde tradities uit andere landen. Dit filmpje laat een overgangstraditie zien van jongen naar man. Het zorgt voor afgrijzen in de klas als te zien is dat deze jongen zich moet laten steken door de kogelmier, of dit aansprekende overzicht van bizarre tradities.Tradities uit andere werelddelen kunnen absurd overkomen. Hoe zouden onze tradities overkomen?

Lesideeën

  1. Leerlingen kunnen aan de slag met het bedenken en uitwerken van een nieuw ritueel. Het moet daarbij wel voldoen aan de volgende elementen:
  • Het ritueel moet terugkerend, cyclisch zijn
  • Het bevat iets materieels( denk aan kaarsen, versiering, kleding etc)
  • Het is voor een bepaalde groep mensen.
  • Het ritueel heeft een (bijv. psychologische) functie.
  • De opdracht kan verrijkt worden met een presentatie, tekening, collage of film waarin het uitgebeeld wordt.

2. De leerlingen zoeken op Instagram op  #nieuwetraditie, #nieuwritueel, # ritueel etc , verzamelen en analyseren de gegevens.

3. De leerlingen kunnen een bestaand ritueel uit een religieuze traditie uitwerken en de ontstaansgeschiedenis onderzoeken. Ook kan een oude traditie vergeleken worden met een huidige, bijvoorbeeld :

  •  Allerzielen/Halloween
  • christelijk Pasen/seculier Pasen
  • Kerststal versus kerstdorp
  • tradities uit andere godsdiensten en de vertaling daarvan naar de Nederlandse samenleving.

Zie voor inspiratie dit lesformulier moderne rituelen